Балык Бистәсе муниципаль районы

2010 елның 15 апреле, пәнҗешәмбе

Һәр тарафта тәртип, пөхтәлек

Язгы кыр эшләре алдыннан техниканың эзерлеген үзара тикшерү бүгенге көндә зур әһәмияткә ия. Тикшерү барышында кимчелекләр, җитешсезлекләр ачыклана. Аларны бетерү юллары күрсәтелә. Абруйлы комиссия тикшерүне “Солтан” агрофирмасыннан башлады. Чынлап торып әле ике ел гына эшләүләренә карамастан, алар инде шактый күләмле эш башкарганнар. Машина-трактор паркы койма белән әйләндереп алынган. Язгы кыр эшләрендә катнашасы агрегатлар аерым мәйданчыкта тезеп куелган. Тракторлар, туфрак эшкәртүҗайланмалары барысы да төзек. Агрофирма директоры Ринат Хәмәдияровның киләчәккә планнары зурдан. Алар быел бәрәңге игеләсе мәйданны шактый арттырганнар. 4 төрдә “элита” сортлы чәчүлек орлык әзер. Моннан тыш та игенчелеккә киң урын бирергә исәп итәләр. Быел алар 300 гектарда рапс, 200 гектарда бодай һәм шул кадәр мәйданда арпа, күпьеллык үлән чәчәргә планлаштыралар. Көздән чәчелгән 585 гектарда чәчүлекләре дә яхшы сакланган.

Хуҗалыкта әлегә терлекчелек тармагы булмаса да, җитәкче авыл кешеләре, эшче хезмәткәрләр хакында да кайгырта.

–Авыл халкы терлек азыгына тилмереп яшәргә тиеш түгел. Без пай җирләре өчен дә икмәк белән печәнне мулдан бирәбез,–ди агрофирма директоры.

Ә чәчү комплексына килгәндә, әзерлек начар түгел. Әнә Германиядәһәм Канадада җитештерелгән заманча яңа бәрәңге утырту агрегатлары кайтарылган. Кыскасы, һәр тарафта да тәртип, чисталык, иң куанычлысы оешканлык күзгә ташлана. Механизаторларның да эшкә мөнәсәбәтләре, омтылышлары зурдан.

Балык бистәсе “Азык-төлек корпорациясе”ндә дә әзерлеккәҗитди караганнар. Биредә техника, агрегатларны кыш буена ремонтлаганнар. Нәтиҗәдә, аларныңһәркайсы җентекләп карап, көйләнеп куелган. Бүген үк кырга чыгарга мөмкин. Хуҗалык җитәкчесе Рәис Гафуровныңәйтүенә караганда, кыр эшләрендә 27 трактор, 11 тырма, 6 чәчкеч, 8 культиватор катнашачак.Аларның барысы да комплектланган, буялган. Кичә генә заводтан кайткан төсле, матур булып торалар. Бу хуҗалыктагы техниканыңәзерлегенә, торышына, эшкә уңай мөнәсәбәткә республика кунаклары да югары бәя бирде.

Ындыр табагында да тулы хәзерлек күзгә ташлана. Чәчүлек орлык саклана торган складлар чистартылган, дезинфекцияләнгән. Биредә орлык инкрустацияләү, агулау өчен кирәкле бөтен уңайлыклар, өс киемнәре бар. Кемнәр эшлиячәге дә билгеле. Чөнки монда хезмәт куячак 7 кеше район үзәгендә медицина тикшерүе узып кайтканнар. Хезмәтне саклау буенча үткәреләсе чаралар, эш планары да тәртипкә китерелгән. Аннары быел чәчеләсе мәйданны арттырганнар. Гомумән алганда, аларның 9 мең гектар җирләре бар.

Элек-электән район капкасы буларак күпләр күңеленә кереп калган “Кама” агрофирмасында да кыр эшләренәәзерлеккә тел-теш тидереп булмый. Агрофирма директоры урынбасары Рәшит Солтанов һәм белгечләр кыр эшләрендә катнашасы агрегатларны инде кыш көненнән үк тәртипкә китерелүен әйттеләр. Хәзер монда 6 культиватор агрегаты һәм чәчкечләр тигезләп техника утарында урнаштырылган. Моннан тыш әле ике чәчү комплекслары да бар. Болары инде заманча эшләнгән яңа агрегатлар. Камалылар быел 2314 гектарда бөртекле культуралар чәчәргә планлаштыралар. 1000 гектарга якын катнаш азык, 1800 гектарда күпьеллык үлән, 2000 гектарда кукуруз чәчәчәкләр. Алардан югары, тотрыклы уңыш алу өчен дә хәзерлекләре яхшы. Барлык чәчеләсе орлык “элита”, югары сортка ия. Лаборантлар тарафыннан тикшерелгән. Җитәрлек күләмдә ашлама да инде кайтарылган. Кыскасы, алар язгы кыр эшләренәәзерлеккә быел аеруча җитди якын килгәннәр.

“Масловский” акционерлык җәмгыятендә дә елның-елындагыча актив әзерлек чаралары күрелгән. Машина-трактор паркында зур җанлылык хөкем сөрә. Һәркайсы үз эшендә. Берәүләр тракторга соңгы карау үткәрсә, икенчеләр аның аерым узелларын буйыйлар, майлыйлар. Кыр эшләрендә катнашасы чәчү агрегатлары, туфрак эшкәртүҗайланмаларының да әзерлеге яхшы. Һәр узель детален сүтеп, чистартып җыйганнар. Аннары хуҗалык белгечләре генә түгел, механизаторлар да бүгенгесе көнне техника, агрегатларның ни дәрәҗә кыйммәт булуын яхшы беләләр. Шуңа эшкә караш та яхшы, әзерлекләре дә күпләргәүрнәк булырлык.

Гомумән алганда, районыбыз хуҗалыкларында кыр эшләренәәзерлек яхшы бәяләнә. Хәтта республика министрлык вәкилләренә дә ошады ул. Күрше ярышып эшләүче Питрәч районында техника, агрегатларның кыр эшләренәәзерлеге 35,7 балл белән бәяләнсә, бездә ул 2 баллга югары. Шулай итеп, “Азык-төлек корпорациясе” әзерлектә беренче урынны алды. Икенче һәм өченче урыннарга “Кама” агрофирмасы белән “Востозернопродукт” лаек булды. Дөрес, “Масловский”, “Солтан”, “Фаворит”, “Слободское”, “Кульга” хуҗалыкларына шулай ук күрше районнар белән чагыштырганда югары бәя бирелде.мәткәрләре катнашында хуҗалыкларда комплекслы тикшерүләр үткәрелде.

Безнекеләр сынатмый

Татарстан Республикасы эчке эшләр министрлыгында эшләүче райондашыбыз, милиция подполковнигы Альберт Имамиев әле шушы көннәрдә генәҗәмәгать тәртибе сагында аеруча уяу торганы өчен Россия Федерациясе Президенты Указы нигезендә “ За отличие в охране общественного порядка” медале белән бүләкләнде. Әлеге олы бүләккә ул Төньяк Кавказда күрсәткән батырлыклары, кыюлыгы һәм югары һөнәри осталыгы өчен лаек булды.

Урахча Геройлары

1945 елның 9 маенда фашист Германиясе тар-мар ителде. Сугыш уты чыккан җирендәүк сүндерелде. Дөнья буйлап таралган бу кара көч 1941 елда безнеңҗиргә дә керде. Ул вакытта фашистлар Советлар Союзында үзләренеңҗиңеләчәкләрен белмиләр иде әле.

А.Макарова,

Урахча урта мәктәбенең тарих укытучысы.

Фашист ерткычлары үз юлларында беркемне дә, бернәрсәне дә жәлләмәделәр. Мәдәният һәйкәлләрен, борынгы изге урыннарны ваттылар, җимерделәр. Безнең халыкка бик авыр булды, әлбәттә. Солдатлар үз-үзләрен аямыйча сугыштылар. Чөнки дошман җиребезне басып алса, коллыкка эләгәчәгебезне яхшы аңладылар. Шуңа да үз көченә ышанган халкыбыз Бөек Җиңү яулады.

Безнең Урахча җирендә 3 Советлар Союзы Герое–Климент Сергеевич Русаков, Селиверст Васильевич Давыдов, Михаил Иванович Рыжов туганнар. Бу Геройлар сугышның беренче көннәреннән үк Ватаныбыз азатлыгы өчен көрәшкәннәр һәм иң югары хәрби бүләкләргә лаек булганнар.

Селиверст Васильевич Давыдов 1918 елның 15 гыйнварында Мель.Починок авылында туа. 1939 елның сентябрендә Совет Армиясе сафларына алына. Фронтта–1941 елның июненнән. 107 нче гвардия танкка каршы артиллерия полкының орудие командиры, гвардия сержанты Давыдов 1943 елның 13-14 октябрендә Мелитополь шәһәренә беренчеләрдән булып керә. Алар урамда барган аяусыз сугышларда дошманның 5 танкын, 9 пулемет ноктасын һәм күп кенә дошман солдатын юк итәләр. Фашистлар артиллеристларны чолгап алырга маташалар. Әмма алар ныклы каршылык күрсәтеп чолганыштан чыгалар һәм дошманны тар-мар итәләр. С.Давыдовка Советлар Союзы Герое исеме 1943 елның 1 ноябрендә бирелә. Ул 1944 елдан КПСС члены. Шулай ук Ленин, 1 нче дәрәҗә Ватан сугышы, 2 Кызыл Йолдыз орденнары һәм медальләр белән бүләкләнгән. 1992 елның 14 маенда вафат булды. Түбән Кама шәһәрендәҗирләнде.

Михаил Иванович Рыжов 1922 елның 6 октябрендә Урахча авылында туа. Совет Армиясендә 1940 нчы елдан. Фронтка 1944 елның июнь аенда китә. 103 нче штурм полкының звено командиры, лейтенант Рыжов сугыш барышында барлыгы 123 хәрби очыш ясый. Дошманның хәрби техникасын һәм тере көчләрен бомбага тота. Аңа Советлар Союзы Герое исеме 1946 елның 15 маенда бирелә. М.Рыжов ике Ленин, ике Кызыл Байрак, ике 1 нче дәрәҗә Ватан сугышы, Кызыл Йолдыз орденнарына һәм медальләргә лаек булган. 1994 елда вафат булды.

Климент Сергеевич Русаков 1904 елның 4 февралендә Урахча авылында туа. Совет Армиясендә 1921-1937 елга кадәр хезмәт итә. 1941 елда сугышка алына. Мәскәү пехота мәктәбен һәм командирлар әзерләү курсларын тәмамлый. Бөек Ватан сугышы фронтларында 1942 елның февраленнән. Полковник Русаков командалыгындагы 240 нчы укчы полк 1944 елның 31 июль төнендә Висла елгасын кичәһәм Пулава (Польша) шәһәре астындагы плацдармны ала. 1971 елда полковник Русаков запаска чыгарыла. Украинаның Виница шәһәрендә яши. Ике Ленин, дүрт Кызыл Байрак, өченче дәрәҗә Суворов, Александр Невский, беренче дәрәҗә Ватан сугышы, Кызыл Байрак орденнары һәм медальләр белән бүләкләнгән.Урахча мәктәбе укучылары озак еллар Климент Сергеевич Русаков белән хат алышып тордылар. Аныңһәр хатында туган ягы балалары турында аталарча кайгырту, төпле киңәшләр ярылып ята иде.

Вакытлар үтә, буыннар алмашына. Шуңа да карамастан, патриотизм һәм Ватанны ярату хисләре беркайчан да югалмас.

Ул эзләр тормышта бетмәсен

Балыкбистәлеләр Советлар Союзы Геройлары белән горурланалар. Район Мәдәният йорты һәм туган якны өйрәнү музее хезмәткәрләре шушы көннәрдә генә якташ геройларыбыз туган урыннар буйлап юбилей маршрутын башлап җибәрделәр.

Беренче пункт булып Александр Меркушев туган авыл Рус Әшнәге алынды. Райондашларыбызга аның исеме Җиңүнең 40 еллыгында гына мәгълүм булды. Ул вакыттагы музей җитәкчесе Виталий Шурыгин хезмәте зур монда. Моннан тыш та әле ул 3 якташ героебызны эзләп тапкан. Бүген алар районыбызның визит карточкасы булып торалар.

Александр Меркушев әти-әниләре белән бик яшьтән авылдан чыгып киткәннәр. Шуңа ул вакытларда чакыру килгәч ул нык сөенгән. Әлбәттә, үзе яшәгән Белоруссиядә дә аны хөрмәт итәләр икән.

Якташ героебыз туган авылына кайтып биредә яшәүчеләр, яшьләр һәм район җитәкчеләре белән очрашкан. Туган якны өйрәнү музее белән ул 1991 елга кадәр вафат булганчы тыгыз элемтәдә яшәгән.

Район Мәдәният йортында Рус Әшнәге авыл кешеләре өчен махсус күргәзмә оештырылды. Музей хезмәткәре Любовь Ахунова килүчеләргә якташларның сугышчан юллары, батырлыклары турында сөйләде. Рота командиры Александр Меркушев Советлар Союзы Герое исеменә Белоруссиядә “Багратион” операциясендә катнашканы өчен лаек булган. Хәтта аны һәлак булганнар исемлегенә керткәннәр. Берничә солдат белән командир исән кала. Ә Рус Әшнәге авылында бүген 7 сугыш ветераны яши. Раиса Пронина, Наталья Фирсова, Клавдия белән Аркадий Конавалов, Иван Бурайкин, Николай Сухарев һәм Виктор Даниев исемнәре зур хөрмәт белән искә алынды. Тик тантанада аларның берсе генә катнаша алды. Алар алдында “Кама таңнары” ансамбле чыгыш ясады. Алар рус һәм татар җырларын башкардылар.

Дан маршруты дәвам итә

Юбилей маршруты Советлар Союзы Герое Александр Тимофеевич Сергеев ватаны – Анатыш авылында дәвам итте.

В.Родионов

Район Мәдәният йорты, крайны өйрәнү музее хезмәткәрләреннән торган бәйрәм походында катнашучыларны авыл җирлеге башлыгы М.Стахеева һәм җирле халык каршылады. Крайны өйрәнү музееның күчмә күргәзмәсе һәм аның хезмәткәре Л. Ахунованың Советлар Союзы Герое Александр Тимофеевич Сергеев турында сөйләве анатышлыларда зур кызыксыну уятты. Шиланка авылында туган Александр Сергеев беренче сугышчан чирканчыкны Халхин-Голда ала. Ә Бөек Ватан сугышындагы сугышчан юлы 1941 елның июлендә башлана. Бик күпне күрергә туры килә якташыбызга. Сугышның беренче айларында туктаусыз чигенү, канкойгыч бәрелешләр, авыр яралану–барысы да үтә аның башыннан. Сугышның соңгы айларында күрсәткән батырлыклары өчен бирелә аңа Советлар Союзы Герое исеме. 1945 елның 23 апрелендә капитан Сергеев эскадроны Шпрей елгасын кичеп, дошман плацдармын ала. Кавалеристларның көтмәгәндәһөҗүм итүе фашистларны куркуга калдыра. Нәтиҗәдә, Сергеев эскадроны танклар һәм башка хәрби техника белән тулы бер эшелонны, хәрби кирәк-яраклар белән 5 складны кулга төшерә, дошман горнизонын тар-мар итә. Менә шушы сугышта күрсәткән батырлыгы өчен ул Ватанның иң югары бүләгенә лаек була да инде.

Ә шулай да һәр солдат өчен иң кадерлесе–буыннар хәтере.

Бу көнне анатышлылар алдында районның иң яхшы артистлары чыгыш ясадылар. Тамашачылар сугыш чоры җырларын дулкынланып тыңладылар. Кызганычка каршы, бүгенге көндә Анатыш авыл җирлегендә бер генә сугыш ветераны–Мария Андреевна Сергеева яши. Ул да сәламәтлеге булмау сәбәпле, бәйрәмгә килә алмады. Шулай да залда утыручы һәр кеше Бөек Җиңүгә өлеш керткән ата-бабаларын искә төшергәндер, мөгаен. Ахырда Анатыш авыл җирлеге башлыгы М.Стахеева районнан килгән кунакларга бөтен авыл халкы исеменнән рәхмәт сүзләрен җиткерде.

Колледжда –“Ачык ишекләр” көне

Узган атнада “Балык бистәсе агротехник колледжы” урта һөнәри белем бирү дәүләт учреждениесендә “Ачык ишекләр” көне үткәрелде. Анда район мәктәпләренең 9, 11 сыйныф укучылары чакырылганнар иде. Очрашуда шулай ук укытучылар, ата-аналар катнашты.

И.Җамалиев

“Ачык ишекләр” көнен колледж директоры С.Парфенов ачып җибәрде. Ул 55 еллык тарихы булган уку йортының яңа статус алуы, шул рәвешле монда белем алучылар өчен мөмкинлекләрнең тагын да артуын билгеләп үтте. Кыскача колледж белән таныштырды. Биредә уку-җитештерү эшчәнлеге алып бару өчен уңай шартлар тудырылган. Яхшы гына җиһазландырылган 13 теоретик белем бирү, 3 лаборатор-практик күнекмәләр алу кабинеты, мастерской, уку полигоны, спорт, тренажер залы, тулай торак, китапханә бар. Уку хуҗалыгы 370 гектар мәйданны били.

Колледж республиканың югары уку йортлары, аерым алганда, Казан дәүләт аграр университеты белән тыгыз элемтәдә тора. Колледжны тәмамлагач аграр университетта кыскартылган формада белем алу мөмкинлеге бар.

Район башлыгы урынбасары Рөстәм Гыйльманов колледжның авыл хуҗалыгы өчен механизаторлар, белгечләр әзерләүдәге әһәмиятен ассызыклады. Бүгенге көндә хезмәт базарының югары квалификацияле эшчеләргә, механизаторларга, авыл хуҗалыгы белгечләренә кытлык кичерүенә басым ясады. Ә менә бик күп егет һәм кызлар кесәләренә югары белем алу турында диплом салып эш эзләп йөрергә мәҗбүрләр. Аптырагач, йөдәгәч дигәндәй, гади сатучылар булып урнашалар, я булмаса алган һөнәрләренә бөтенләй бәйләнешсез булган эшләргәөйрәнәләр.

Район мәгариф бүлеге начальнигы И.Садыйков колледжда үз эшләренә чын күңелдән бирелгән тәҗрибәле укытучылар һәм мастерлар эшләвен билгеләп үтте. Биредә яхшы белем бирү белән беррәттән һәр укучыны ныклы контрольдә дә тоталар.

Район авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсенең финанс бүлеге начальнигы Камил Фәисханов бу уку йортын моннан 27 ел элек тәмамлаган. Аннары югары белем алган. Хәзер исә авыл хуҗалыгы идарәсенең баш белгече. Мондый мисаллар күп, әлбәттә. Район башлыгы Илһам Вәлиев тә тормышка путевканы шушы уку йортында алган бит. Училище бетергәч хуҗалык җитәкчесе дәрәҗәсенә күтәрелгән якташлар да бар. Ленар Шәймәгъсүмов лицейны бик яхшы билгеләренә тәмамлаганнан соң Казан дәүләт аграр университетына укырга керә. Бүгенге көндә ул “Анатыш” җаваплылыгы чикләнгән җәмгыятьтә агроном вазыйфаларын башкара.

Район авыл хуҗалыгы идарәсенең икътисадый мәсьәләләр буенча консультанты Рөстәм Сәлахов очрашуда катнашучыларны кыскача районда авыл хуҗалыгы үсешенең перспективасы белән таныштырды. Бүгенге авыл хуҗалыгын көчле инвесторлардан башка күз алдына китерүе кыен, әлбәттә. Соңгы елларда гына алар районга 300 миллион сумнан артык инвестицияләр керткәннәр, 220 эш урыны булдырганнар. Шуңа да районда механизаторларга, авыл хуҗалыгы белгечләренә ихтыяҗ елдан-ел артачак,–дип белдерде Р.Сәлахов.

Колледж директорының укыту-җитештерү эшләре буенча урынбасары В.Ненастьева уку йорты турында тәфсилләбрәк сөйләде. Укучыларга һәм ата-аналарга колледжда нинди һөнәрләр алырга мөмкин булуын аңлатты.

Очрашуның пленар өлешеннән кунакка килгән укучылар, ата-аналар төркемнәргә бүленеп уку йорты белән якыннан таныштылар. Мастерскойларда, гаражларда, уку бүлмәләрендә, тулай торакта булдылар.

Кызыклы экскурсиядән соң колледж укучылары күңелле концерт күрсәттеләр. Ахырда очрашуга килүчеләрне тәмле төшке аш белән дә сыйладылар әле.

Кыскасы, “Ачык ишекләр” көнендә колледж турында тулы мәгълүмат алды укучылар. Тормышта югалып калмас өчен, җәмгыятькә кирәкле булып яшәр өчен үзеңнең мөмкинлекләреңнән чыгып дөрес һөнәр сайларга кирәк шул.

Яңа җырлар яңгыры...

Озак тукталыш ясадым. Әмма шигырьләремнең кайчан да бер яңгыраячакларына ышанып, инанып яшәдем. Ә “Космик тизлек” белән җырларың да әле таралачак дигән булсалар, ни дип җавап биргән булыр идем икән? Ганс Сафиуллин, Сара Садыйкова, Марс Макаров, Александр Ключарев һәм башка композиторлар белән азмы-күпме аралашып яшәдем. Теләгем булса иҗатташ дуслар булып китәргә, матур-матур җырлар тудырырга мөмкин иде. Ә соңгы елларда Зөфәр Хәйретдиновлар белән Галимҗан Ибраһимов урамында кара-каршы йортларда яшәдек.

Кечкенә генә лирик кереш сүздән соң, ниһаять Габдразак Мингалиевка тукталам. Беренче җөмләне үк аның исеме белән башлап җибәрергә кирәк иде. Алай итмәдем әле. Үзем белән аз гына таныштыру өчен үткәннәрне искә алырга булдым.

Әйе, җыр сәнгатенә кереп китәр өчен миңа композитор Габдразак Мингалиев белән очрашу кирәк булган, ә аңа минем шигырьләрем белән танышу кирәк булган икән. 2007 елда без таныштык. Һәм озак та үтмәде, минем шигырьләрем көйгә салынып, искиткеч матур җырлар булып яңгырый башладылар. Габдразак Мингалиев көйләре!

Иң беренче булып җырларын Резидә Шәрәфиева җырлады. “Бишек җыры”, “Сабыйчак”, “Безгә серен әйт диләр”, “Нигә дип сорама” дигән җырлар белән ул халык мәхәббәтен казанды. Әҗырчы Гүзәл Уразова, «2007–Татар җыры» фестивалендә “Синсез үтте минем гомерем” дигән җыр белән тамашачыларны таң калдырды. 2008 ел фестивалендә “Нигә дип сорама” дигән җыры белән Резидә Шәрәфиева да “Алтын Барс”ка лаек булды. Илназ Минвәлиев,Илдар Хәкимовлар да үзләренең яңа репертуарларын безнеңҗырлар белән тулыландырдылар.

“Моңнар бүләк итәм” дигән китабым белән танышкан Габдразак Мингалиев телефоннан миңа беренче сүзләре итеп итеп:–Раушания апа, сезнең почерк миңа бик ошый. Китапның беренче битендәге “Сагыну” дигән шигырьгә көй яздым да инде, диде.

Менә шулай Габдразак белән безнең иҗади дуслыгыбыз башланды. Моныңөчен мин Салават Фәтхетдиновка рәхмәтлемен. Ул үзенең “Салаватта кунакта” дигән тапшыруында Фидан Гаффаровка: – Балык бистәсендә талантлы композитор яши,–диде. Шушы сүзләр миңа Габдразак белән элемтәгә керергә этәргеч булдылар.

Габдразак көйләренә язылган бик күп җырлар әле студиядә сакланалар, күп җырлар җырчыларда. Аныңҗырлары гомерле. Чөнки ул юк-бар шигырьләргә көй язмый. Аның көйләре күренекле шагыйрьләрнең сүзләренә язылалар. Җырларны башкаручылар да халык мәхәббәтен казанган җырчылар. Габдразак талантлы композитор буларак кына түгел, ә искиткеч гадилеге һәм кешелекле булуы белән дә таң калдыра.

Борынгы Чулман–Кама елгасы, саф татарча дәртле көйләр–Габдразак Мингалиев көйләрен көйләп, ага да ага сыман. Күңелләргә хуш килеп яңа җырлар яңгыры ява да ява сыман... Язгы моңнар–Балык бистәсе Габдразак Мингалиев моңнарын тыңлап сез дә бүген:

–Аллага шөкер, татар милләте яши, моңы яши, дип сөенәсез булыр!

Рушания Арсланова-

Айбедуллова.

Казан-Балык бистәсе.

БАРЛЫК ЯҢАЛЫКЛАРНЫ УКУ

ҺӘР ТАРАФТА ТӘРТИП, ПӨХТӘЛЕК