Балык Бистәсе муниципаль районы

2010 елның 1 апреле, пәнҗешәмбе

һәр юнәлешнең үз таләпләре

Һәр тармакта глобаль үзгәрешләр, яңарышлар барган чорда семинар-киңәшмәләрнеңәһәмияте гаять зур. Менә бу юлы да “Кама” агрофирмасына республикабызның 11 районыннан ветеринария берләшмәләре җитәкчеләре, лаборатория мөдирләре республика семинарына җыелдылар.

И.Аметов

Без бу семинарга махсус әзерләнмәдек. Биредәге тәртип инде күптәннән дәвам итә,–дип башлады үз чыгышын район ветеринария берләшмәсе җитәкчесе Рөстәм Әгълиев.

Семинарның теоретик өлешендә килгән кунаклар алдында тәбрикләү сүзе белән район авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсе башлыгы Илдар Имамиев чыгыш ясады. Ул районыбыз биләмәсендәге авыл хуҗалыгы предприятиеләренең эшчәнлеге, терлекчелектәге хәлләр турында сөйләде. Республика семинары “Вамин-Татарстан” акционерлык җәмгыяте филиалы базасында үткәнлектән аның генераль директоры Камил Садыйков та килгән кунакларны үз эшчәнлекләре белән таныштырды.

Шуннан соң “Терлекләрдәге йогышлы авыруларга лаборатор-диагностика үткәрүһәм югары сыйфатлы азык әзерләгәндә яңа технологик таләпләр куллану” дигән темага республика ветеринария лабораториясе дәүләт учреждениесе генераль директоры Филсур Әхмәтов чыгыш ясады.

Доклад буенча фикер алышулар булды. Залда утыручылар “Вамин-Татарстан” акционерлык җәмгыяте генераль директорының терлекчелек буенча киңәшчесе Рифат Корбанов, белгечләр Ришат Рәфыйков, Лидия Ситдыйкова чыгышларын тыңладылар. Алардан күренгәнчә, соңгы елларда терлекләрдә кан бозылу, җилем авырулары еш күзәтелә. Шуңа бу мөһим чараларга чыгымнарны экономияләүһич килешми. Бигрәк тәҗәйге чорда терлек азыгы хәстәрләгәндә технологик таләпләрне истән чыгарырга ярамый. Бу мөһим операция вакытында хуҗалыкларның баш агрономнары белән бергә, ветеринария табиблары да тыгыз элемтәдә торып, аңлашып эшләргә бурычлылар.

Семинар-киңәшмәнең практик өлеше “Кама” агрофирмасының Казаклар фермасында үтте. Бүген биредә малларның баш саны 750 гәҗиткән. 250 баш савым сыерлары бар. Һәр бинада, бүлектә тәртип, чисталык күзгә ташлана, корылык хөкем сөрә. Малларны юнәлешле үстерүгә дә зур игътибар бирәләр. Күңел биреп эшләгәч нәтиҗәләре дә сөенечле.

–Фермада барлыгы 20 кеше хезмәт куя. Һәркем үз эшен белеп, җиренәҗиткереп башкара. Бозау караучы Разыя Мусина, Рәйханә Галиеваның эш нәтиҗәләре күпләргәүрнәк. Алар айдан-айга маллардан югары артым алалар. Шуңа айлык хезмәт хаклары да 17 мең сумга җитә,–ди ферма мөдире Миннегөл Сәлахова.

Семинарда катнашучылар шулай ук терлекләрнең тоякларын чистарту, ясалма орлыкландыру, сөтнең сыйфатын, кан анализларын лаборатор тикшерү процессы белән дә таныштылар.

–Без бүген бик кирәкле, мөһим теманы тормышка ашыру юлларын карап тикшердек. Күргәнебезчә, ваминлылар шактый зур көч куйганнар, күп чыгымнар тотканнар. Ә республикабыз инвесторлары арасында алар бүген авыл хуҗалыгын үстерү, авылны яшәтү, киңәйтүөлкәсендә нәтиҗәле эшләүчеләрдән исәпләнә,–диде республика ветеринария лабораториясе директоры Филсур Әхмәтов.

Искегә куанып яшәмик

Хуҗалык җитәкчеләре, баш агрономнар, инженерлар һәм икътисадчылар катнашындагы район семинары исә “Кама” агрофирмасының ындыр табагында башланды.

И.Галимов

Район авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсе башлыгы Илдар Имамиев хуҗалыкларда эшне яңача, заман рухын тоеп оештырырга чакырды.

–Бүген искегә куанып яшәүһич килешми,–диде ул. Һәр хуҗалыкта элиталы, сыйфатлы чәчүлек орлык булдыру, аны заманча технология нигезендә чәчеп, эшкәртү алымнары хакында сөйләде. Бу аңлашыла да, чөнки әле күп хуҗалыкта булган чәчүлек орлыкның сыйфаты бик түбән. Шулай булгач, аннан яхшы тишелеш, мул уңыш өмет итеп булмавы һәркемгә мәгълүм. Бер үк вакытта ул минераль ашламалар кайтару турында да ныклап уйланырга кирәклеген искәртте.

Хуҗалыкларда бүген язгы кыр эшләренәәзерләнү белән бергә кыр эшләре планын төзүне дә кичектерергә ярамый. “Кама” агрофирмасы генераль директоры Камил Садыйков бүген үзләрендәге әзерлек чараларына киң тукталды. Хуҗалыкта бу көннәрдә яхшы сыйфатлы элиталы чәчүлек орлык, ашлама кайтарыла. Быел язын алар 7273 гектарда чәчүүткәрергә исәп итәләр. Аеруча азык культураларына киң урын биреләчәк. 3860 гектарда күпьеллык үлән, 2000 гектарда кукуруз игеләчәк.

–Чөнки бүген үк инде мөгезле эре терлекләрнең баш саны 3000 гә якынлаша,–диде ул.

Шуннан соң семинарда катнашучылар машина-трактор паркында туфрак эшкәртү, чәчү агрегатларыныңәзерлеген карадылар. Район авыл хуҗалыгы идарәсе белгече Зөфәр Әхтәмов камалылар үрнәгендә һәр хуҗалыкта техника, агрегатларны сафка бастырырга, төзекләндерергә кирәклеген әйтте. Бу эштә сүлпәнлек күрсәтүчеләрне тәнкыйтьләде. Аныңәйтүенә караганда, районыбыз хуҗалыкларында булган 182 культиваторның 144 е, 172 чәчкечнең 132 се генә эшкәәзер. Чылбырлы һәм көпчәкле тракторларны сафка бастыруда да кимчелекләр күп икән әлегә.

“Кама” агрофирмасы директоры Рәшит Солтанов үз чыгышында авыл хуҗалыгы машиналарыныңәзерлегенә киң тукталды.

–Бүген сез күргән техника, агрегатлар кунаклар игътибарына күрсәтү максатыннан түгел, үзебез өчен эшләнде. Күргәнегезчә, авыл хуҗалыгы машиналарыныңәзерлегенә, сакчыллыгына без зур игътибар бирәбез,–дип ул, алда торган бурычлар белән таныштырды. Аерым алганда Ырга җирләре хисабына башкарасы эш мәйданы күләменең артуын да әйтте. Аларны техника, агрегатлар белән тәэмин итүһәм анда эшләр өчен белемле, яхшы кадрлар кирәклеген искәртте.

Семинарның теоретик өлеше Олы Елга авылы Мәдәният йортында дәвам итте. Аның эшендә муниципаль район башлыгы Илһам Вәлиев тә катнашты.

Авыл хуҗалыгы эшчәннәре алдында торган мөһим бурычлар турында Илдар Имамиев сөйләде. Ул бүген районыбыз хуҗалыкларына кирәк булган 9600 урынына нибары 3600 тонна гына ашлама кайтарылуын әйтте. Ә планнар зурдан. Быел район алдында 15 мең тонна сөт, 2500 тонна ит җитештерү бурычы тора. Моныңөчен беренче чиратта азык базасын ныгытырга кирәк, сүзне республикабыз кунагы–“Азык” җаваплылыгы чикләнгән җәмгыяте директоры Сәйдәш Исрафилов алды. Үз чыгышында ул республикабызның күп районнарында рапс һәм кукуруз игүгә зур игътибар бирелүен әйтте һәм хезмәттәшлеккә чакырды.

Авыл хуҗалыгы идарәсе белгече Рөстәм Сәлахов язгы кыр эшләре чорында хезмәткә түләү шартлары белән таныштырды. Министрлык тарафыннан тәкъдим ителгән нормативлар белән “Кама” агрофирмасында файдаланылганар белән дә чагыштырды, анализлап күрсәтте ул. Шуннан соң “Кама” агрофирмасы баш икътисадчысы Рөстәм Мингалиев кыр эшләре чорында хезмәткә түләү мәсьәләләре турында сөйләде. Күрелгән агротехник чаралар белән бергә ягулык-майлау материалларын сакчыл тоткан өчен дә быел премияләр биреләчәген ассызыклады ул.

Соңыннан муниципаль район башлыгы Илһам Вәлиев йомгаклау сүзе белән чыкты.

–Районыбыз игенчеләре алдында мөһим бурычлар тора. Булдыра алмаган, йомшак эшләүче фермерлар безнең янәшәдә була алмый. Республикадан ашлама биререләр әле дип, эшләмичә көтеп утыру да бушка йөрү белән тиң, игенчелекне тагын да үстерү, аннан тотрыклы уңыш алу өчен күп тир түгәргә кирәк,–диде район башлыгы.

Эш планлы булырга тиеш

Хуҗалыкларда язгы кыр эшләре якынлашкан саен проблемалар арта, аңа яңалары өстәлә. Районыбыз игенчеләре бу көннәрдә нинди финанс ярдәме һәм ташламаларга йөз тота ала соң? Түбәндә без шуларның кайберләре белән таныштырып үтәргә булдык.

К.Фәисханов,

район авыл хуҗалыгы идарәсенең баш хисапчысы.

Һәр эре компания алдыннан дәүләт ярдәменә ышанып, өметләнеп утырырга һич кенә дә ярамый. Хөкүмәт тә ул ярдәмне хуҗалыкларга киләчәктә үз-үзләрен тәэмин итеп тотрыклы яшәсеннәр дигән максат белән күрсәтә. Икътисадый кыенлыкларга, глобаль проблемаларга карамастан авыл хуҗалыгына финанс ярдәме тукталмый. Мисал өчен, бүгенгесе көнне авыл хуҗалыгы предприятиеләренә, хуҗалыкларга кыр эшләрен уңышлы төстә башкарып чыгу максатында, һәр гектар чәчүлек җиргә 149 сум күләмендә ярдәм күрсәтелә. Ул ягулык-майлау материаллары алу шарты белән бирелә. Аныңөчен “Рацин” белән үзара килешү төзеп ягулыкны Казан шәһәреннән кайтарырга кирәк булачак. Шуңа күрәһәр хуҗалык бүгеннән үк безнең белән элемтәгә кереп, аны алу тәртибе, шартлар турында сөйләшергә тиеш.

Аннары тагын бер мөһим мәсьәләгә аңлатма кертү урынлы булыр. Язгы кыр эшләрен уңышлы төстәүткәрү максатында хуҗалыклар бер елга исәпләнгән кредит ала алалар. Аны “Россельхозбанк” бирә. Процентлары да башкалары белән чагыштырганда түбәнрәк–12 процент. Бу кредит ягулык-майлау материаллары, ашлама алу максатында сарыф ителергә тиеш була.

Шулай ук районыбыз хуҗалыклары, фермерлар 10 елга кадәр исәпләнгән өстәмә инвестицияләргә дәөмет итә алалар. Ул авыл хуҗалыгы машиналары алу, терлекчелек биналары төзүһәм терлекләр кайтару максатында тотылырга тиеш. Залог итеп авыл хуҗалыгы техникалары, җиһазлар, күчемсез милек, терлекләр һәм өч елдан да ким эшләмәгән хуҗалыкларның булачак уңышлары салына.

Дәүләт тарафыннан субсидия сыйфатында күрсәтелгән ярдәм турында да искәртергә кирәктер. Ул узган 2009 елдагы күрсәткечтән 5 процентка арттырып терлекләрдән күп үрчем алучыларга бирелә. Моныңөчен һәр бозауга 100 сум хисабыннан субсидия биреләчәк. Ул шулай ук балык үрчетүчеләргә дә кагыла. Тереләй авырлыкта карпларга–80, толстолобикларга–100, ә ак амур балыгына 150 сум хисабыннан субсидия алырга мөмкин. Тик моныңөчен авыл хуҗалыгы товар җитештерүчеләре тоткан чыгымнарын каплау максатында барлык кирәкле исәп-хисап түләү документларын соңга калмыйча үзвакытында безгә тапшырырга бурычлылар.

Авыл хуҗалыгы предприятиеләре һәм хуҗалыкларның салымнар буенча һәм экология өчен түләүләре дә күп җыелды. Шуңа күрә аны озакка сузмаска, иртәгесе көнгә калдырмаска иде. Ә түләү вакытын сузып йөрү күңелсезлекләргә китерергә мөмкинлеген онытырга ярамый.

Итәк тә, җиң дә сызганулы

Күпләр бүген икътисадый кыенлыкларны сәбәп итеп терлекләрнең баш санын киметәләр. Авыл җирендә яшәгәч һәр тармакка да тигез дәрәҗәдә игътибар бирү кирәк.

Г.Аман

Бу фикерләрне “Мәшләк” агрофирмасы директоры Нияз Шәмсетдиновтан ишеттем. Биредә чыннан да һәр ике тармакны да бергә бәйләп алып баралар. Нәтиҗәсе дә куанычлы. Бүген хуҗалыкта 712 баш мөгезле эре терлек исәпләнә. Аның 295 е савым сыерлары. Әгәр һәр гамәлне ныклап исәпләп эшләсәң, һичшиксез уңышлы ул терлекчелек. Бу көннәрдә мәшләклеләр хәзерләү пунктына 3300-3500 килограмм сөт озаталар. Хуҗалык кассасына һәркөнне 40-45 мең сум акча керә. Бу исә очны-очка ялгап яшәргәҗитеп бара. Хезмәт хакын түләүдә дә проблемалар юк. Аны үзвакытында, соңармыйча бирәләр. Хуҗалыкның иң алдынгы сыер савучысы Илзирә Габдрахманова, мәсәлән, март ае нәтиҗәләре буенча 10 мең сумнан артыграк хезмәт хакы алган.

Хуҗалыкта шулай ук язга әзерлек чаралары да уңышлы дәвам итә. Биредә инде чәчкеч, культиваторларны һәм 220 тырманы күптәннән ремонтлап эшкә хәзерләгәннәр. Бу көннәрдә аны соңгы кат күздән кичерәләр.

–Агрегатларның төзеклеге яхшы. Чөнки, уңган тракторчы чәчүчеләребез Нургали ага Сөләйманов, Илгизәр Шәрифуллин аларны үз куллары белән төзәттеләр,–дип инженер Илфат Хәбибуллин аларның эшенә югары бәя бирде.

Алдынгы тракторчы Нурислам Гатауллин “корыч айгыр”ын карап, көйләп, сакчыл эшләтә. Бу көннәрдә ул терлекчелектә хезмәт куя.

Быел кыр эшләрендә азык культураларына күбрәк урын бирергә уйлыйлар. Чөнки терлекләр күп, киләчәктә дәәле аларның баш санын арттырырга исәпләре. Аннары үзләре өчен генә түгел, эшче хезмәткәрләрнең мәнфәгатьләрен дә кайгыртып яши алар.

–Үз эшчеләреңә терлек азыгын читтән ташытып булмый бит инде,–ди хуҗалык җитәкчесе. –Шуңа быел күпьеллык һәм берьеллык культуралар мәйданын арттырырга исәп итәбез. Катнаш азык мәйданы 400 гектар биләячәк. Кукурузны да былтыргыдан 50 гектарга арттырдык.

Әлбәттә инде, мәшләклеләр бөртекле культураларга да зур урын бирәчәкләр. Азык-төлек базарында ашлыкка бәя түбән дип тормаганнар. Мәшләклеләр бу көннәрдә һәр эшне әнә шулай комплекслы алып барырга тырышалар. Авылда яшәгәч киләчәк турында, мөмкин кадәр күбрәк күләмдәһәм югары сыйфатлы продукция җитештерү хакында уйлыйлар алар. Шуңа һәр тармакта тәртип, җанлылык күзгә ташлана.

Ул азатлык өчен көрәшкән

Котлы Бөкәш авылыннан Бөек Ватан сугышында 87 кешенең хәбәрсез югалуы мәгълүм. Моныңөчен район хәрби комиссариаты архивы юкка чыкканчы алынган мәгълүматлар белән “Хәтер” китабына кергән авылдашлар исемлеген чагыштырып карарга туры килде.

К.Ахунов

1914 нче елда туган авылдашым Әсәдулла Шәйдуллинның анда 1942 елның 12 апрелендә Ленинград өлкәсендәҗирләнүе әйтелгән.

Ул Ленинград фронтына кергән 1013 нче укчы полк составында сугыш хәрәкәтләрендә катнаша. Зур өстенлек немец солдатлары ягында булганга, бер төркем совет сугышчылары чолганышта калалар. Бер ишеләре төркемнәргә бүленеп аннан чыгарга омтыла. Әсәдулла абый да 3 сугышчы иптәше белән 7 көн урман эчендә йөреп үзебезнекеләргә кушылырга тырыша. Алар дошманга каршы батырларча көрәшәләр. Тик Әсәдулла абый контузия ала, ә бик күп сугышчылар монда һәлак булалар. Исән калганнары иптәшләренең документларын алып китәләр. Фашист илбасарлары авылны алгач, җирләнмәгән сугышчылар арасында исән калган солдатны күреп әсирлеккә төшерәләр. Әсәдулла абый бу вакытта үлгән дип исәпләнә. Бу хакта аның тормыш иптәше Мәгърифә апага кайгылы хәбәр җибәрәләр. Исән калган якташыбыз фашист лагерындагы михнәтне, газапны кичеп, могҗиза белән үлем кочагыннан котыла. Аларны 1945 елның март айларында Америка гаскәрләре азат иткәч, үзләре белән китәргәүгетлиләр. Әсәдулла абый туган авылыма кайтасым килә дип тәкъдимнән баш тарта. Үз илләренә кайтырга теләгән хәрби тоткыннарны Европаның күп илләре аша Кара диңгез аркылы Одессага китерәләр. Ә монда эчке эшләр һәм махсус бүлек хезмәткәрләре кабат тикшерү, чистартуга керешә. НәтиҗәдәӘсәдулла абыйны 10 елга сөргенгә озаталар. Ул аны Тадҗикстанның Джалал-Абад шәһәрендәге лагерьда үткәрә. 1947 елда аларга гаилә корырга рөхсәт бирәләр. Шулай итеп авылдашым үзен ачлыктан коткарып калган Сабира исемле ханым белән яши башлый. Төзелештә эшләгәндәүзен яхшы яктан гына күрсәтә. Әнә шуңа аны 1955 елның гыйнварында иреккә чыгаралар. Туган авылы Котлы Бөкәшкә кайтып тормыш иптәше Мәгърифә апа белән очрашулары үзе бер тарих. Авылда алар үрнәк гаилә булып тырыш хезмәтләре белән йорт җиткезеп, ике ул һәм бер кыз тәрбияләп үстерәләр. Аларны тормыш юлына чыгаралар. Ә ерак Тадҗикстанда туып үскән улы Фәнит тәәтисен сагынып Котлы Бөкәшкә кайтты һәм гаилә корып шунда төпләнеп калды.

Әсәдулла абый Шәйдуллин Ватаныбыз азатлыгы өчен көрәшкән. Миллионлаган әсирләр татыган ачы язмышны ул үз җилкәсендә күтәргән. Аларның балалары, туганнары бүген дәәле ул заманнардагы гаделсезлек белән килешә алмыйлар, йөрәкләрендәәрнү хисләрен йөртәләр. Әсәдулла абый кебек авыр язмышка дучар булганнарның Бөек Җиңүгә керткән өлешләрен халкыбыз онытырга тиеш түгел.

Автордан: Бу язмада Әсәдулла абый сөйләгәннәрне язып барган улы Ильясның кулъязмалары һәм документлары файдаланылды.

Балалык хыялым чынга ашты

Авыр сугыш еллары бүгенге яшьләребез өчен борынгы замандагы кебек тоеладыр. Ул чорлар безне бәхетле балалык елларыннан мәхрүм итте. Бөек Җиңү көне якынлашкан саен элек күргәннәр хәтергә төшеп тетрәндерә.

Ә.Сәлахова.

Юлсубино авылы.

Ватан сугышы башланганда Күгәрчен мәктәбендә 5 нче сыйныфта укый идем. Эшкә яраклы ир-атлар, яшьләр авылда калмаганлыктан, күп авырлык өлкәннәр белән без – балалар җилкәсенә төште. Ул елда безне әби-апалар үзләре белән кырга чүп үләннәре утарга йөрттеләр. Ә икенче елны инде җаваплырак һәм авырырак эш йөкләделәр. Иптәш кызым Разыя белән ачлы-туклы, аякка чабата киеп Шомбытка бәрәңге ташуларны бүгенгедәй яхшы хәтерлим. Ә 1943 елда безне шушы ук Шомбыт урманнарына торф чыгарырга җибәрделәр. 10 көн эшләгәч түзә алмыйча качып кайтырга мәҗбүр булдык. Ә ул елларда урманнарда фронттан качып йөрүчеләр хакында сөйлиләр иде. Караңгы урман аша качып-посып өйгә кайтуымны мәңге онытасым юк.

1944 елныңҗәе бик коры килде. Эсселек 35-40 градуска җитте. Авылдан әби-апалар янәшәсендә, без–иптәш кызларым Мәрьям, Сания, Хәдичә, Разыя белән йөгерә-йөгерә болында печән җыеп эскерткә куйдык. Әөстә торучы әби-апалар яңгыр килә, тизрәк кыймылдагыз, дип гел ашыктырдылар. Шул елның сентябрендә без Күгәрченнән 4 кыз бала Котлы Бөкәш мәктәбенә 8 нче сыйныфка бардык. 1945 елның 9 май көнне шатлыклы хәбәр җиткереп, укуларны туктаттылар. Иптәш кызым Рабига белән шул елларда: эх, кайчан да булса туйганчы ипи ашарбызмы икән дип, хыялланулар бүгенгедәй хәтеремдә. Аллага шөкер, алар чынга ашты, бүгенге тормышыбыз мул, җитеш, пенсияне дә соңга калмыйча вакытында китерәләр. Берүк без күргән кичерешләрне бүгенге яшь буынга Ходай күрсәтмәсен иде.

БАРЛЫК ЯҢАЛЫКЛАРНЫ УКУ

ҺӘР ЮНӘЛЕШНЕҢ ҮЗ ТАЛӘПЛӘРЕ