14 НОЯБРЬ - БӨТЕНДӨНЬЯ ДИАБЕТКА КАРШЫ КӨРӘШ КӨНЕ
14 НОЯБРЬ - БӨТЕНДӨНЬЯ ДИАБЕТКА КАРШЫ КӨРӘШ КӨНЕ
Ел саен 14 ноябрьдә Бөтендөнья диабетка каршы көне уза, ул 1991 елда Халыкара диабет федерациясе һәм Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы тарафыннан дөнья җәмәгатьчелегенең игътибарын шикәр диабеты белән авыруның бөтен җирдә үсүенә юнәлтү өчен тәкъдим ителгән.
Диабет инсулин гормонының абсолют яки чагыштырмача дефициты аркасында барлыкка килгән катлаулы системалы авыру, шуның нәтиҗәсендә организмда углевод алмашуның бозылуы үсеш ала, аерым алганда, тукымалар тарафыннан глюкозаны утильләштерү басыла. Диабетның беренче билгесе-кандагы глюкозаның артуы (гипергликемия) һәм шуның нәтиҗәсендә — аның сидек белән бүленеп чыгуы.
Диабетның теләсә нинди формасы белән авыручыны дәвалауның төп максаты-кандагы шикәр күләмен киметү, мөмкин булганча организмда алмашуның барлык төрләрен нормальләштерү, авыр катлауланулар үсешен кисәтү. Һәр пациент, аның тән авырлыгын, яшен, җенесен, физик күнегүләрен исәпкә алып, рационның калориялелеген, андагы углеводлар, аксымнар һәм майлар, микроэлементлар һәм витаминнар күләмен катгый исәпләргә тиеш.
Диабет - пациентның һәм аның тирә-ягының гадәтләрен үзгәртүне таләп итә торган авыру. Беренчедән, дөрес туклану турында сүз бара. Диабет белән авыручыларга татлы ризыкны минималь дәрәҗәгә кадәр киметергә һәм хайван майларын киметергә кирәк. Сәламәт ризыклар, аеруча яңа яшелчәләр, тулы ашлык продуктлары кабул итүне арттырырга кирәк. Тән авырлыгы артык булган пациентларда тәүлеклек калориялелеге 1200 1500 калория тирәсе булырга тиеш. Шуны истә тотарга кирәк: бернинди очракта да ач булырга ярамый. «Тәлинкә кагыйдәсе»н үтәү мөһим. Тәлинкәне яртыга бүләргә тырышыгыз. Бер яртысын тагын бер тапкыр яртыга бүлегез - без өч зона булдырдык, һәм без аларны ризык белән тутырачакбыз. Тәлинкәнең яртысын яңа яшелчәләр, дүрттән бер өлешен — бөтен бөртекле ризыклар — гречка, дөге, бөртекле ашлык, Каша, һәм дүрттән бер өлешен — аксымлы ризыклар — майсыз балык, ит, төче борычлы ризыклар биләргә тиеш. Мондый ризык шикәр диабеты белән авыручыга гына түгел, ә аның гаиләсенең барлык әгъзаларына да файда китерәчәк. Гаиләнең барлык әгъзаларыннан авыруга карата кызгану һәм кызгану түгел, ә актив ярдәм таләп ителә. Телевизор алдында утыру урынына, диабет белән туганыгызга кич белән бергә йөрергә һәм берьюлы берничә күнегү ясарга тәкъдим итегез. Диабет белән авыручылар өчен уртача һәм дозалы физик күнегүләр, йөрү, туп белән уеннар, бадминтон, йөзү, велосипедта, конькида һәм чаңгыда шуу һ. б. күрсәтелгән.
Авыру куркынычы төркеменә кергән яки кандагы шикәр күләме белән проблемалары булган кешеләр өчен көндәлек диетасына кертергә кирәк:
Яшелчә
Помидорлар
Грек чикләвеге
Болгар борычы
Фасоль
Цитруслы
Бу гадәти яңгыраса да, шикәр диабетын профилактикалау - сәламәт яшәү рәвеше! Бу, беренче чиратта, рациональ тулы туклану, сәламәт йокы, эмоциональ артык йөкләнешләр булмау, ясалма стимуляторлардан (тәмәке, алкоголь) баш тарту, даими физик күнегүләр, катылану һәм профилактик тикшерүләр. Болар барысы да сәламәтлекне һәм тулы тормышны сакларга ярдәм итә!
Үзегезне саклагыз һәм сәламәт булыгыз!